گزارش کتاب: ایران ؛ انقلاب به نام خدا
بحث این هفته ی گروه بانوان انجمن علوم سیاسی گزارش و بررسی کتاب ایران: انقلاب به نام خدا است که توسط کلر بریر نگاشته شده است. این گزارش توسط خانم راضیه زارعی، کارشناس ارشد علوم سیاسی، ارائه خواهد شد. خلاصه ای از بحث وی در ذیل می آید:
ایران: انقلاب بنام خدا، نوشته کلربریر، پیربلانشه، ترجمه قاسم صغوی، انتشارات سحاب کتاب، چاپ اول، آذر 1358 .
کتاب حاضر توسط دو تن از خبرنگاران روزنامه لیبراسیون ،چاپ فرانسه، به رشته تحریر درآمده. که نگاهی است اجمالی بر روند حوادث، اوضاع و وقایع داخلی ایران در سال 1357. کتاب به سبک ژورنالیستی نگاشته شده و از سه قسمت 1- پیش گفتار 2- متن اصلی 3- گفتگو با میشل فوکو که حکم نتیجه را دارد، تشکیل شده است.
- ماهیت انقلاب ایران
1- مذهبی بودن انقلاب ایران
نویسندگان کتاب تاکید زیادی بر نقش مذهب شیعه و آموزههای آن بر پیروزی انقلاب ایران دارند. به مولفهها و آموزههای شهادت، تقیه، انتظار، محرم و مراسم عزاداری آن و رهبری مرجعیت شیعه اشاره کرده اند که به اختصار به آن میپردازیم:
1-1شهادت : نویسندگان معتقدند؛ شهادت امام حسین و دخالت او در زندگی سیاسی و اجتماعی به این معناست که وظیفه بزرگ همه شیعیان دقیقاَ این است که در زندگی سیاسی و اجتماعی به دخالت بپردازند. خمینی در جهت همین سنت شیعیان عمل میکند. (ص 18)
2-1 تقیه : نویسندگان کتاب معتقدند؛ تقیه را امامان شیعه ایجاد کردند و به این معناست که آدمی شرح یا فرمان الهی را پوشیده و در پرده کشف میکند و تسلیم کردن آن به کسی که اهلیت دریافت آن را ندارد، مواجه شدن با غضب قانون الهی است. تقیه یکی از شروط حفظ جان و در عین حال اساس ایمان شیعه است.
اما اصل تقیه یا کتمان، متضاد به کار گرفته شده و ایرانیان با توسل به این اصل در سخنانشان تناقض گویی میکنند و لذا حرفهای امروزشان با دیروزشان متفاوت است. امام خمینی در دهه 1960 اعلام کرد که انسان نمیتواند اعتقادهای خود را پنهان دارد و باید به کتمان و تقیه پایان داد حتی در سال 1963 در اینباره یک فتوای مذهبی میدهد و تقیه را ممنوع میکند. (ص 175)
3-1 نظریه غیبت : نظریه غیبت از دیدگاه نویسندگان کتاب، یک وسیله مقاومت فرهنگی است. اسلام سنی بر سلسله پیامبران ختم مینهد، اما شیعیان بعد از پیامبر سلسله امامان را آغاز میکنند. در سلسله امامها، از طریق علی و فرزندانش حسن و حسین، خون پیامبر زندگی میکند. امام دوازدهم، محمد القائم المهدی، در همان روز مرگ پدر ناپدید شده. این همان غیبت است، که در پایان کار جهان باز میگردد. امام غائب، در مدت هفتاد سال، چهار نماینده دارد که توسط آنها، شیعیان میتوانند با امام ارتباط پیدا کنند. او به آخرین نماینده دستور میدهد که دیگر جانشینی برنگزیند ، زیرا دوران «غیبت کبری» فرا رسیده است. از این پس ماجرای پنهانی امام دوازدهم آغاز میشود که معنای خود را به سنت شیعه میدهد که سرّی و در عین حال عرفانی است. (ص 172)
4-1 محرم : نویسندگان کتاب بارها در کتابشان ذکر میکنند که مراسم محرم (سالگرد شهادت امام حسین) نقش زیادی در بیرون کشیدن مردم از خانههایشان و تظاهرات علیه شاه داشت. مردم در این مراسم، شاه را با یزید و امام خمینی را با امام حسین تشبیه میکردند و وظیفه خود میدیدند که برای مقابله با جور و ظلم ایستادگی کنند. لذا راهپیمایی در روز عاشوا برای شاه کمرشکن بود. (به عنوان نمونه ص 183)
2- رابطه مذهب و هویت در ایران : نویسندگان کتاب این سوال را مطرح میکنند که ایرانیها در مذهب متعصب نیستند و به خشکه مقدس بودن مشهور نیستند، پس چرا این مذهب عامل انقلاب است؟ این مذهب چه ویژگیهایی دارد که حتی افراد غیر مذهبی را نیز به خود جلب میکند؟ در پاسخ به این سوال، آنان معتقدند؛ این مذهبی که در ایران موقع انقلاب مطرح است مذهب صرف نیست. بلکه ایرانیان به دنبال خویشتن یابی خود در ورای مذهبند . (ص 46).
آنان معتقدند: ایرانیان در برخورد با تمدنهای بزرگ و دارای گرایشهای جهانی، آنها را تحت تسلط یا شبیه خود کردهاند. مانند یونان، رم، بیزانس و اسلام. اما در خود قدرت نمیبینند که در برابر رادیکالترین گسترش طلبیهای غرب که آرمان جهانگیری دارد مقاومت کنند. انقلاب ایران میخواهد آخرین پیوند- پیوند غربی که تحمل شده بیآنکه پذیرفته شده باشد- را طرد کند. (ص 25)
3- رهبری انقلاب: رهبری انقلاب در ایران، به نظر نویسندگان کتاب، برگرفته از مانویگری و شیعهگری است. امام خمینی به عنوان رهبر خوبی و پاکی در مقابل شاه به عنوان مظهر بدی و ناپاکی قرار گرفته است. اصول دوگانه، نشأت گرفته از تشیع و آیین مانویگری است. (ص 178)